Результаты проектов






 

Ыйык жерлердин шайык-кароолчулары жана зыяратчылары үчүн семинар

Убактысы: 29-2 октябрь, 2005-жыл
Өткөрүлүүчү жер: «Жылуу суу» санаториясы, Бишкек, Кыргызстан
Тили: кыргызча

Иш тартиби:
Айгине маданий борборунан үч адам Кенияга конференцияга барып келишкен. Бул семинар түздөн түз ага байланыштуу болду. Анткени, ал бул семинарда мазарларды картага түшүрүү боюнча маселерди чечүүгө көмөкчү болду.

Мурунтадан эле Талас аймагындагы мазарларды картага түшүрүүнү жакшылап өздөштүрүү боюнча кызыкдар болуп келген эле. Ушул максат менен 2005-жылы апрелде жумушчу топтун мүчөлөрүн Картографиянын негизги методдоруна үйрөтүү үчүн чогултулган. Ошондон бери студенттер мазарларды картага түшүрүү үчүн тынымсыз иштеп жатышты. Буга студенттер жана биздин эксперттерден башка, шайыктар жана зыяратчылар дагы өз көмөктөрүн көрсөтүп жатышты.

Кенияга болгон саякаттан жана андагы адис Роберт Чемберстин билдирүүсүнөн кийин, картаны өздөштүрүү үчүн шайыктарды(мазар коргоочулары) жана зыяратчыларды тартуу керек болду. Ошону менен бирге алар менен мазарларды картага түшүрүү зарылчылыгы барбы жана уруксат берилеби деген сыяктуу маселелерди чечүү үчүн талкуу жүргүзүү зарылчылыгы келип чыкты. Мына ушул себептерден улам Жылуу сууда семинар өткөрүүгө туура келди.

Катышуучулар:

  • Талас аймагынан 13 шайык жана зыяратчылар
  • Талас университетинин 3 студенти
  • Аймактык координатор
  • Борбордук Азиядагы Америка университетинин бүтүрүүчүлөрүнөн жана студенттеринен 5 киши
  • Борбордук Азиядагы Америка университетинин Антропология бөлүмүнүн окутуучусу Натан Лайт, конференциянын байкоочусу катары чакырыглган.

Бул семинар Кенияда колдонулган ыкмаларга негизделип, уюштурулду. Топторго бөлүнүп, “картоп” системасына ылайык, ар бир топ сессиялардагы темалар боюнча билдирүүлөрдү жасоолору керек. Айгине маданий изилдөө борбору “Кениялык” ыкманын моделине дагы бир кошумча кошту: ар бир билдирүү дагы бир жолудан талууланып, жалпы көз караш аныкталып, ылайыкталды. Мындай ыкма бизге төмөндөгүдөй маселелерди пайда кылды:

  • Көптөгөн суроолордун негизинде талкуу жүргүзүү;
  • Талкуулар баш аламан болуп калды;
  • Ар бир катышуучунун талкуулоого катышуусу;
  • Талкуулардан жалпы бир чекитти табуу;

Мүнөздөмө:
Талкууга алынган баардык окуялар талаа изилдөөлөрүндө чогултулган маалыматтарга негизделди. Алардын кээ бирлери мурунку семинарларда талкууланган, бирок, керектүү болгон негизги тыянак жана туура көз караш талап кылынды. Мисалы төмөндөгүдөй маселелер:

  • «кыргызчылык менен мазардын» байланышы «Кыргызчылыктын» негизги компоненттери;
  • Эмне үчүн кыргыз салтында мазарларга сыйынуу сакталып калган?
  • Мазарларда дарылоо процесстери
  • Мазарларда өзүн-өзү алып жүрүү эрежелери

Кээ бир маселелер биринчи күндөрү эле ачык болду:

  • Мазарлар кандай максат менен картага түшүрүлүшү керек
  • Мазарлардын биологиялык жана экологиялык өзгөчөлүктөрү
  • Орто мектептердеги билим берүү системаларына ыйык жерлерди тааныштыруу сабагын киргизүү

Жылуу суудагы семинардын мааниси абдан чоң болду. Баарыбыз көптөгөн маселелер боюнча жалпы, туура түшүнүк ала алдык.

Семинардын негизги маанисин жана баалуулугун катышуучулар түздү. Мисалы, семинардын эң улуу катышуучусу Сонун апа 84 жашта эле. Ал Таластагы ыйык жерлерге зыярат кылгандардын эң улуусу. Сонун апа сессиялардын баарына катышты, башынан аягына чейин. Ал негизинен унчукпай отурду, бирок качан анын ою боюнча маанилүү нерселер өткөрүлүп жатканда, акырында сөз алып өзүнүн көз карашын билдирип жатты. Мисалы, мазарлардын касиеттери жөнүндө талкуулап буткөндөн кийин, Сонун апа сөз алып сүйлөдү, бул эрежени катышуучулар айрыкча эркектер айтпай жаткандыгынан, айтуусу керек экендигин билдирди. Ал так, ачык кылып белгилеп, муну долбоорго ошол замат камтууга түрткү берди.

Жылуу-суудагы семинардын дагы бир жетишкендиги бар: мында биз конференциянын “Кения моделин” катышуучулар менен бирге жакшыртууга жетиштик. Бул модель бир жарым ай өткөндөн кийин Талас аймагында да колдонулду.

Д-р Гүлнара Айтпаева тарабынан даярдалган