Результаты проектов






 

Ыйык жерлер боюнча биринчи тегерек стол

Убактысы: 17-май 2005
Өткөрүлүүчү жер: Манас ордо комплекси, Талас аймагы
Тили: кыргызча

Бул пикирдин ээлери:
Айгине уюму студенттер менен иштегенден башка дагы жашоодо маанилүү орунда турган ыйык жер зыяратчылары жана коргоочулары менен да иш алып барууда. Зыяратчылардын бир канчасы “Арча-Тамыр” уюму менен иштешет. Кээ бирлери өз алдынча иштөөдө.

Тегерек стол ыйык жерлердин зыяратчыларынын, салттуу билимди алып жүргөндөрдүн жана ыйык жерлерди коргоочулардын демилгеси менен өткөрүлдү. Алардын көбүн төмөндөгү маселелер тынчсыздандыргандыгын билдиришти:

  • Эң кейичтүүсү- ыйык жерлерге мал жайылып, өсүмдүктөрдү, булактарды тебелеп кирдетип жатышы жана бул көрүнүшкө бардыгы кайдыгер көз карашта болуусу;
  • Ыйык жерлерде өзүн-өзү алып жүрүү үчүн эрежелердин жок болушу- мунун натыйжасында көптөгөн жаратылыштын ыйык жерлери көнүл ачуучу жерлерге айланып баратышы. Ал эми мындай жерлерден ыйыктык касиети жоголоорун айтышты.
  • Эң чоң баарыбызга белгилүү ыйык жер “Манас-Ордо” комплекси, элдерди сатып алынган билет менен киргизип, соода жолундагы борбор болуп калышы;
  • Кээ бир исламдын жолундагы адамдардын агрессивдүү болуп, ыйык жерлерге сыйынгандарга каршы агитация жүргүзүүлөрү;
  • Көп учурларда ыйык жердин зыяратчылары жана коргоочулары гана ыйык жердин келечеги үчүн кам көрүүдө. Ал эми, мамлекет башкаруучулары жана жергиликтүү башкаруучулар эч кандай кам көрбөгөндүгү;

Максаттар:

  • Талас аймагындагы ыйык жерлердеги кыйынчылыктарды жана карама-каршы көз караштарды аныктоо;
  • Тегерек столдун катышуучулары менен бирге бул маселелерди чечүү;

Суроолорду талкуулоо абдан оор атмосферада өттү. Баарынан мурда бул- катышуучулардын ортосундагы бири-бирине болгон мамилеси болду. Анткени алар бирин-бири укпай ар ким өз оюн таңуулап жатышты.

Тегерек столдун катышуучулары:
Тегерек столго ыйык жер менен тыгыз байланышта болгон жана бул же башка жолдор менен иштеген дарыгер-табыптар, башкаруучу-лидерлер, өкмөттүк эмес уюмдун мүчөлөрү, муфтият, дин жана музейдин комитеттеринин мүчөлөрү, изилдөөчүлөр жана студенттер.

Администраторлор:
Ар кандай баскычтагы административдик башкаруунун ишкерлери тегерек столго катышышты, алар: губернатор жардамчысы, омбудсмен, аймактык кеңеш мүчөлөрү, “Манас Ордо” комплексине караштуу музейдин директору ж.б. Бул адамдардын көпчүлүгү бул маселелерди жана аларды чечүү жолдорун билишет. Алардын ою боюнча акча эч качан жетишпейт жана чечүүчү маселе акчада. Көптөгөн администраторлор ыйык жерлерди мамлекеттин бейпилдигин камсыз кылган фактор катары карагысы келбейт.

Өкмөттүк эмес уюмдардын мүчөлөрү:
Бул уюмдардын ичинен “Арча-тамыр” өздөрүнүн шарты менен иштеп жатышат. Алар грант алуу мүмкүнчүлүктөрү деле бар эле. “Манас-1000” уюштуруучусу Таластагы ыйык жерлер менен ӨЭУ Айгине иштеп жаткандыгына таң калгандыгын жана туура көрбөгөндүгүн билдирди.

Кароолчулар:
Катышуучулардын ичинен кароолчулар (шайыктар) гана өздөрүн өтө токтоо кармап отурушту. Алар качан гана алардын карамагындагы ыйык жерлер жөнүндө сөз болгондо сөз сүйлөштү. Ыйык жердин атынын келип чыгышы, түшүндүрмөсү, алардын өзгөчөлүктөрү жана аларды коргоо маселелери жөнүндө сүйлөп жатышты.

Салттуу билимдин өкүлдөрү:
Бул топ эң эмоционалдуу топ болду. Алардын сөздөрү жыйнаксыз, карама-каршы бирок аябай берилүү менен айтылып жатты. Алар өздөрүнүн айыктыруу сырларын ыйык жерлер менен байланыштуу экендигин түшүндүрүштү. Кыргызчылыкта тажрыйбалуу адамдар, Исламдын жолундагыларды “таза” деп, ал эми кыргызчылык жолундагылардын оюн такыр эске албай жаткандарына кейичтүү ойлорун билдиришти. Алардын талаптары- алар деле мусулмандар бирок ыйык жерлерге болгон байланыштары эч качан үзүлбөйт. Так ушул топтогу адамдар, өздөрүнүн тажрыйбасы менен жашоонун философиясы менен исламдагы кыргыздарды жаратышат. Алар органикалык элементтер менен ыйык жерлерде ырым-жырымдарын өткөрүшөт жана сыйынышат.

Биздин студенттер учурда дарыгерлердин жана дарылануучулардын ыкмаларын байкап жатышат. Негизинен талкуулар, кыргызчылык (кыргыздардын ишенимдери ошондой эле ыйык жерлерге сыйынуусу) жана Ислам ортосунда исламдын жана ыйык жерлердин зыяратчылары үчүн эч кандай тартыш жок экендигин көрсөттү. Алардын өздөрүнүн эч кандай теориясы жана илими жок эле диний системасы бар.

Буга мисал катары Ислам менен бирдикте ыйык жерлерге сыйынган адамдардан да тегерек столго чакырылган. Алардын бири Көкөй айылынын молдосу. Ал мурун ыйык жерлерге сыйынып кийинчерээк эч карама-каршылыксыз эле ислам менен кошо алып кеткен.

Тегерек столдун жыйынтыктоочу бөлүгү:
Тегерек столдун бул бөлүмүндө талкууланган маселелердин жыйынтыгын чыгарууга арналды. Бардык катышуучулар коюлган маселелер боюнча чечим чыгаруу үчүн беш топко бөлүнүштү. Кызыктуу жагы: башкаруучу органдардан келген катышуучулар ар кандай себептер менен бул ишке катышышкан жок. Тескерисинче ыйык жерлердин зыяратчылары сессиянын башталышынан бери көп сүйлөбөй угуп отурушкан, ал эми бул бөлүктө абдан активдүү катышышты.

Жумушчу тобу. Тегерек столдун катышуучулары сунушталган долбоорлор менен иштөө үчүн беш кишиден турган топту аныктап алышты. Бул группда төмөндөгү катмардагы адамдардан турат:

  • Аймактык башкарма;
  • Муфтият (Исламдын официалдуу куруму);
  • Профессионалдар;
  • “Манас-Ордо” мамалекеттик комплекси;
  • Ыйык жерлерге зыярат кылган ислам дининин өкүлү;

Бул топтун түзүлүшүнүн максакты, Талас аймагындагы ыйык жерлерге тиешелүү тегерек столдогу сунуштар боюнча долбоор иштеп чыгуу.

Жумушчу топтун мүчөлөрү менен Ыйык жерлерге тиешелүү маселелерди чечүү үчүн жана толук чечим кабыл алуу үчүн 2005-жылдын август айында жолугушуу болушу керек.

Д-р Гүлнара Айтпаева тарабынан даярдалган